Saturday, 20 August 2011

ENG NGE I NGAIH VE DAN?


                      HABAKUKA 2:15   “A thenawm hnena Zu in tur petu chu, a chung a pik e”.

          He khawvel  thiamna  leh finna zawnna kawng a an sawi fo thin khua ‘Shillong’ ka hriat atangin kum khat/hnih vel a liam hnu chuan ka tum reng vang ni lovin, chhungte remtihna chuan UCC kawhhmuh ka ni a, kei Vairengte pawh la pelh ngailo leh UCC  lam pum pawh hrelo hian awm hmasa te kaihhruaina in Shillong-leilung hausa tak mai  leh mawi tak mai  chu ka rawn rap ve ta a, kum 2007-2008 MSU UCC Fin.secy in a  a sawi “ Unau  Chharna Chhungkua “ (UCC) ah chuan ka inbengbel  ve ta a, chu mi unau chharna hmunah ka chhar unau pakhat chuan “ Zu hi Bible in sual a ti  lo” ti ti ti na ah a sawi ka hre ta a, hun a han rei deuh a,unau dang ten hnen tang po’n ka hre zui zel ta a.

        Hetianga thusawi hian MSU members ahmei  apa min chawh buai thin ka hmu avangin Zu hi eng ang takin nge Bible –in a sawi tih Bible chang ami ngei finfiah tum ila a tha awm e. Thufingte 20:1 ah chuan hetiang hian kan hmu a, “Uain hi nuihzatbura min siamtu a ni a. Zupui hi insual bung bungna a ni.  Chumi buma awmte chu an finglo a ni” tiin a sawi a ni.

        Thufingte 23:29-30 ah hian Zu chanchin tihian kan hmu a, “Tute nge chung  pik thin a, tute nge lungngai  thin a, tute nge inhau thin? Tute nge thubuai nei thin a, tute nge avang awm lova hliam tuar thin le? Zu hmuna awm reng  thinte, Zu chawhpawlh in thinte an ni” tiin kan hmu a ni. Tin, Thufingte 23:32 ah chuan hetiang hian kan hmu a, “A tawpah chuan Rul angin a chu a, Rul tur tha mi angin mi a chu thin” tih kan hmu a. Rul tur tha mi anga Zu hmanga chuk a kan awm a nih chuan Bible chuan hetiang hian a lo sawi lawk vek tawh bawk a. Thufingte 23:33 ah chuan “ I mitin thil mak  tak te a hmu anga, I thinlungin thu chaltlai takte a chhak chhuak ang a” tih kan hmu bawk a. Bible in a sawi lawk ang takin” Zu turin min chuk chinah chuan Zu nghei ngial han tum mah ila thlemna  a tam leh  zual a, a aia tam in a awl hle a ni. Chu mai chu ni lovin rui lova kan sawi duh miah loh thu chaltlai tak  tak min chhakchhuahtir  thin mai zawng a nih hi.

            Kan dinhmun chhiat tur zia a sawinaah pawh Thufingte  23:34 ah chuan, “ A ni  Tuifinriat lai taka mu ang emaw  i ni ang” tiin kan dinhmun chhiat tur zia a tarlang zui a. Bible vek chuan  Isaia 5:11 ah “ Zu rui um tura zing tak  taka tho  va, uainin a tihruih bung hma lohva zan rei tak tak thlenga awm thinte  chu an chung  a pik e!” tih kan hmu bawk a ni.

            Lal Isua khawvela a lo kal hma daih tawhin,kan tarlan tawh ang khian Zawlnei  Isaia leh Zawlnei  Habakuka  te leh  Lal ropui tak mai Lal Solomon  te chuan namen lovin zu-in min tihchhiat theihzia hriain, a laka kan inthiarfihlim theih nan kan hmu  leh kan hriat theihna turin an thuziak  hnuchhiah chu Bible-ah kan hmu a  ni.
           Thuthlung Thar lamah lut leh ta ila, mithiam leh mi ropui tak Tirhkoh Paula’n Rom khuaa mite hnena lehkha  a thawnnaah (Rom 13:13) ah  chhuna awm angina mawi  taka awm turin leh zu in buai  leh zurui a awm lo turin kan hmu a. Amah Tirhkoh Paula bawk chuan (l Korinth 5:11)  zuruih hmang mi pawl lo turin lehkha a thawn bawk a ni. Chu mai a la ni lo, Kristiante ina kan nghahhlelh leh thlen loh kan hlauh ber  Pathian ram  luah theihlohna leh chan theihlohna l Korinth 6:10 ah leh Galatia 5:21 ah kan hmu bawk a ni.

         Kristiante’n kan rin kan Pathian, Pathian nungin a thawkkhum kan  BIBLE –ah zu chanchin a ziah, kei thiamna  nei lo leh tawngkam  thiam lo hian ka phak ang tawkin ka rawn phawrh  chhuak ve a  ni  e.

   Thufingte 23:21 “Zu rui mite leh Sa heh mite chu an lo RETHEI  dawn si a”

               KA UNAU ENGE I NGAIH DAN LE?

Tuesday, 26 July 2011

I THAWNTHU ZIAH KHA

C. Lalchhanhima

Hun leh kum chhiarsen loh an ral zel a, chumi hun leh kum ral mek hmang ve tur chuan Nu thlasawm lai pumchhunga duat taka min enkawltu pawhin eng ang taka hmeltha, duhawm leh lian tha ang maw tih pawh a suangtuah thiam loh leh Bawihi, Bawiha tih pawn min koh hma chuan Pathianin a thlawna min pek zinga kan hman thiam hmasak ber TAHNA AW hmang chuan khawvel ro, sum leh paite pawhin a lei theih loh hlimna leh lawmna tluantling chu Nu leh Pate rawn hlanin lawmthu kan rawn sawi ve ta a. Tichuan, Nu leh Pa enkawlna hnuaiah leh Pathian thlazarna hnuaiah kan thlahtu Evi leh Adam bawhchhiatna vanga kan neih “chhia leh  tha” hriatnate pawh rawn nei vein thlantui luang zawih zawih chunga kan ei tur zawnna kawngah ke penin nun kan han hmang chho tan ve ta a.

Nitin Ipte puiah Chempui leh Hreipui hriam tha ver vawr tak mai ak a, Sakei, Savawm, Sakhi, ramsa chi tin rengte leh chungleng Sava nalh tak tak leh hram mawi tak tak, khuanu kutchhuak zinga chungnung ber “Mihringte” pawh tihlim a tilungleng thintuten engmah hlauhthawnna nei lo a, puar leh fan, thlamuang taka an ” tualchaina hmun” a ni tih pawh ngaihtuah hman lek lova “NGAW” dur chhah pui puite pawh Vai lemchangthiam hoten ‘ tu dang ngai lo ten i lengdun ang’ tih a an in umkualna hmun PHUL ang maia chantir theih mi chak, rim tak leh hah taka thawk a, a sur a sa pawh thlu lova, mahni chhungkua in hnianghnar nan leh fanaute hraipuar nan ei zawnga, kum lo la awm leh turah khawi lamah nge ka Chempui leh ka Hreipui hi ka lek leh ta ang ti a, in dawmkun reng chunga Zopa tapchhaka thu nghur chunga duhthusamna nun hmang mek kan  awm a.

Chhungte eirawngbawl sa tui ti deuh tuma dul kawh luah khawp a ei a, tui lo deuh tuma lo phun nawng nawng thinte pawn duh vang leh tum reng vang ni lovin,hun leh kumin a herhliampui vang zawkin nupui/pasal, fanau duhawm tak takte an rawn nei a, chhungkaw nu/pa ber dinhmuna an din takah chuan Buhfai zung(inches) khat vela tuiin a chimpilh chuan a hmin  tawk vel tih te, Dailuah hmin hma dan ber chu Cooker-a phit tir pawp a ni tih te, Maian a Bawrsaibe thlak hian a titui bik tihte thleng an rawn hre chho zel a, chumai ni lovin ni tin naupang thawmhnaw bal khak tawk tak mai su thin chuan, phunnawi hauh lova a thawmhnaw bal lo suk sak thintu Unau/Farnute rilruah a ngaihtuah chhuah tir a, chu a thil tih mek lai pawh chuan hringnun thawnthu a ziak mek a ni tih pawh a inhre lova.

Engkim siamtu kan Pathianin mihring min siam dan phungah ri hriat theihna “BENG” pahnih leh hmuh theihna “MIT’ pahnih neia min siam laiin tawng theihna “KA” erawh chu pakhat chauh min pe a.  Hei hian tawng tam aiin kan vela thilthleng hi kan zir chian a tul a ni tih a lan chian tir laiin mi thenkhat chuan Siamtu ropuiina a siam nula/tlangval aw nalh tak tak, thil rimawi tak tak kan va hriat theih leh nula/tlangval hmeltha tak tak kan va hmuh theihte hnenah Solomon-a rangkachak khur aia hlu zawk hmangaihna sawichhuah nan “KA” pakhat chiah min pek si kha hmangin engdang ni lovin rilru leh thinlung atanga chhuak ngei “HMANGAIHNA” in hlan tawn nan hmangin ‘lengdang chu sirah i hnawl zel ang aw’ tih chung zelin hmangaihna dik tak leh tlo tak nun an parchhuah tir reng a.

Nu leh Pa, Chhung leh khatten rim taka an thawhchhuah sa ring a, mahni inchhung lum ai pawhin khawlai ngaina mi tam tak kan awm  bawk a. Chumi a ngaihnat, nuam a tihna  hmunah chuan, tha leh fel tih zawng tak nula/tlangval a hmuhte chuan ”I TUNLAI LO LUTUK” ti tawngkam an hman zawmin Pathian ram luh theihna daltu Zu leh Sate chenin, duat taka enkawltu Nu leh Pate chu an nuna inrawlh lo turin leh, vauna tawngkam an chhuah a. Chumai chu duhtawk lovin mite mithmuh a hmingchhiat hliahkhuh nan nupui/pasal nei a, mi te nawmchenpui tur nei thin minu/mipate ngaihzawn vanga hun hlu tak, chhungkua din theih pui ngei tur mihring a tawn theihna laka daltu vanga chhungkaw din theih tawh loh nun dawizep leh nun tlaktlai lo nei te pawhin hringnun thawnthu an ziak a ni.

Famkim lohna khawvela cheng famkim lo mihringte hian mahni mita khanchhuk awm hmu si lovin, mite mita lungte awm hmu thei em em, Lapuah kg 1 nge rit zawk thir kg 1 tih pawh hre mumal lo, Van boruakah Thawhtheihna lian leh rit tak a thlawh theih chhan mak ti si lovin, Alu Choup chhunga Artui awm mak ti em em chunga kan ei laite leh Nambar 5 leh 3 belh hre si lovin Zu um  5 leh um 3 belh hre le lawi em em chunga lungawihna nun kan hman mek lai in Khawvel thangchho leh changkangin a a rawn ken Mobile, Computer, Internet, Incheina etc. tihten min rawn um pha ve ta a. Chu chuan thatna, tangkaina, pawihmawhna tam tak a rawn ken telh hman a hnekin Chhungkaw tangrual, Chhungkaw hlim ni mai turte a rawn ei chhia a, Zirlai tan lehkha zir hun tha leh thil tul dang pawimawh tak tih tur a tih tir lo phah a, mi tam tak sualna, mipat hmeichhiatna, eirukna thleng humsual min daihtir ta a ni.

 Mithiamten Science leh Technology thiamna hmangin mihring taksa peng thenkhat thunun nan leh natna enkawl dam nan Electronics khawl i.e Bio-implants, Dental implants, Orthopedic implants etc. rei lote chhung a tan emaw damchhung a tan dahluh theih te an rawn hmuchhuak zel a. Tin, khawvel thiamna leh finna rawn sang chho zel chuan natna enkawl dam nan ringawt ni lovin mihringte khawsak inrelbawl awlsam zawk nan, Electronics bungraw te tak te, thil ti thei tak si Personel Identification Chips (PIC), Computer nen a thlum zawm, mahni Bio-data, Education qualification, Work experience, Blood group etc. thleng hriattheihna an rawn hmuchhuak ve zel a ni. Chutiang hriattheihna leh kan invenhimna tur pawh chu lo hmu Sakawlhin rinhlelhna nun nen hringnun thawnthu kan ziak fo thin chu a nih hi.

Tichuan, he kan khawhmun lo, kan khualzinna ramah hian mi ze chi hrang hrang, nundan chi hrang hrang; mahni ngaihdan ang ni lova inpho chhuahna, mahni hmasialna, duhamna leh hlemhletna, mahni tha bera inngaihna, mi te sawisel leh rel chinna nen hringnun hmang tam tak kan awm laiin midang tan malsawmna leh thil tha tihna kawnga kawhhmuhtute pawh awmna khawvel a ni. Chutiang mahni duh dana che a, nung leh mahni chhia leh tha hriatna hmanga hringnun thawnthu kan ziak mek zel chu a nih hi. Chutianga hringnun thawnthu ziaktu mihringte he kan chenna khawvel eng rawn hmu a kan lo pian ni khan, kan tahna aw hmangin mite hlimna, lawmna, nuihna kan rawn thlen a, Nang leh Kei, kan taksa vaivuta siam, vaivuta a kir leh hunah emaw kan nunna “chhum rei lote lo lang a, ral leh mai tur”, a ral tak tak hunah kan hlim, kan lawm,kan nui ang a, midang an tap theih nan kan hringnun thawnthu ziah hi i fimkhur theuh ang u.