Tuesday, 26 July 2011

I THAWNTHU ZIAH KHA

C. Lalchhanhima

Hun leh kum chhiarsen loh an ral zel a, chumi hun leh kum ral mek hmang ve tur chuan Nu thlasawm lai pumchhunga duat taka min enkawltu pawhin eng ang taka hmeltha, duhawm leh lian tha ang maw tih pawh a suangtuah thiam loh leh Bawihi, Bawiha tih pawn min koh hma chuan Pathianin a thlawna min pek zinga kan hman thiam hmasak ber TAHNA AW hmang chuan khawvel ro, sum leh paite pawhin a lei theih loh hlimna leh lawmna tluantling chu Nu leh Pate rawn hlanin lawmthu kan rawn sawi ve ta a. Tichuan, Nu leh Pa enkawlna hnuaiah leh Pathian thlazarna hnuaiah kan thlahtu Evi leh Adam bawhchhiatna vanga kan neih “chhia leh  tha” hriatnate pawh rawn nei vein thlantui luang zawih zawih chunga kan ei tur zawnna kawngah ke penin nun kan han hmang chho tan ve ta a.

Nitin Ipte puiah Chempui leh Hreipui hriam tha ver vawr tak mai ak a, Sakei, Savawm, Sakhi, ramsa chi tin rengte leh chungleng Sava nalh tak tak leh hram mawi tak tak, khuanu kutchhuak zinga chungnung ber “Mihringte” pawh tihlim a tilungleng thintuten engmah hlauhthawnna nei lo a, puar leh fan, thlamuang taka an ” tualchaina hmun” a ni tih pawh ngaihtuah hman lek lova “NGAW” dur chhah pui puite pawh Vai lemchangthiam hoten ‘ tu dang ngai lo ten i lengdun ang’ tih a an in umkualna hmun PHUL ang maia chantir theih mi chak, rim tak leh hah taka thawk a, a sur a sa pawh thlu lova, mahni chhungkua in hnianghnar nan leh fanaute hraipuar nan ei zawnga, kum lo la awm leh turah khawi lamah nge ka Chempui leh ka Hreipui hi ka lek leh ta ang ti a, in dawmkun reng chunga Zopa tapchhaka thu nghur chunga duhthusamna nun hmang mek kan  awm a.

Chhungte eirawngbawl sa tui ti deuh tuma dul kawh luah khawp a ei a, tui lo deuh tuma lo phun nawng nawng thinte pawn duh vang leh tum reng vang ni lovin,hun leh kumin a herhliampui vang zawkin nupui/pasal, fanau duhawm tak takte an rawn nei a, chhungkaw nu/pa ber dinhmuna an din takah chuan Buhfai zung(inches) khat vela tuiin a chimpilh chuan a hmin  tawk vel tih te, Dailuah hmin hma dan ber chu Cooker-a phit tir pawp a ni tih te, Maian a Bawrsaibe thlak hian a titui bik tihte thleng an rawn hre chho zel a, chumai ni lovin ni tin naupang thawmhnaw bal khak tawk tak mai su thin chuan, phunnawi hauh lova a thawmhnaw bal lo suk sak thintu Unau/Farnute rilruah a ngaihtuah chhuah tir a, chu a thil tih mek lai pawh chuan hringnun thawnthu a ziak mek a ni tih pawh a inhre lova.

Engkim siamtu kan Pathianin mihring min siam dan phungah ri hriat theihna “BENG” pahnih leh hmuh theihna “MIT’ pahnih neia min siam laiin tawng theihna “KA” erawh chu pakhat chauh min pe a.  Hei hian tawng tam aiin kan vela thilthleng hi kan zir chian a tul a ni tih a lan chian tir laiin mi thenkhat chuan Siamtu ropuiina a siam nula/tlangval aw nalh tak tak, thil rimawi tak tak kan va hriat theih leh nula/tlangval hmeltha tak tak kan va hmuh theihte hnenah Solomon-a rangkachak khur aia hlu zawk hmangaihna sawichhuah nan “KA” pakhat chiah min pek si kha hmangin engdang ni lovin rilru leh thinlung atanga chhuak ngei “HMANGAIHNA” in hlan tawn nan hmangin ‘lengdang chu sirah i hnawl zel ang aw’ tih chung zelin hmangaihna dik tak leh tlo tak nun an parchhuah tir reng a.

Nu leh Pa, Chhung leh khatten rim taka an thawhchhuah sa ring a, mahni inchhung lum ai pawhin khawlai ngaina mi tam tak kan awm  bawk a. Chumi a ngaihnat, nuam a tihna  hmunah chuan, tha leh fel tih zawng tak nula/tlangval a hmuhte chuan ”I TUNLAI LO LUTUK” ti tawngkam an hman zawmin Pathian ram luh theihna daltu Zu leh Sate chenin, duat taka enkawltu Nu leh Pate chu an nuna inrawlh lo turin leh, vauna tawngkam an chhuah a. Chumai chu duhtawk lovin mite mithmuh a hmingchhiat hliahkhuh nan nupui/pasal nei a, mi te nawmchenpui tur nei thin minu/mipate ngaihzawn vanga hun hlu tak, chhungkua din theih pui ngei tur mihring a tawn theihna laka daltu vanga chhungkaw din theih tawh loh nun dawizep leh nun tlaktlai lo nei te pawhin hringnun thawnthu an ziak a ni.

Famkim lohna khawvela cheng famkim lo mihringte hian mahni mita khanchhuk awm hmu si lovin, mite mita lungte awm hmu thei em em, Lapuah kg 1 nge rit zawk thir kg 1 tih pawh hre mumal lo, Van boruakah Thawhtheihna lian leh rit tak a thlawh theih chhan mak ti si lovin, Alu Choup chhunga Artui awm mak ti em em chunga kan ei laite leh Nambar 5 leh 3 belh hre si lovin Zu um  5 leh um 3 belh hre le lawi em em chunga lungawihna nun kan hman mek lai in Khawvel thangchho leh changkangin a a rawn ken Mobile, Computer, Internet, Incheina etc. tihten min rawn um pha ve ta a. Chu chuan thatna, tangkaina, pawihmawhna tam tak a rawn ken telh hman a hnekin Chhungkaw tangrual, Chhungkaw hlim ni mai turte a rawn ei chhia a, Zirlai tan lehkha zir hun tha leh thil tul dang pawimawh tak tih tur a tih tir lo phah a, mi tam tak sualna, mipat hmeichhiatna, eirukna thleng humsual min daihtir ta a ni.

 Mithiamten Science leh Technology thiamna hmangin mihring taksa peng thenkhat thunun nan leh natna enkawl dam nan Electronics khawl i.e Bio-implants, Dental implants, Orthopedic implants etc. rei lote chhung a tan emaw damchhung a tan dahluh theih te an rawn hmuchhuak zel a. Tin, khawvel thiamna leh finna rawn sang chho zel chuan natna enkawl dam nan ringawt ni lovin mihringte khawsak inrelbawl awlsam zawk nan, Electronics bungraw te tak te, thil ti thei tak si Personel Identification Chips (PIC), Computer nen a thlum zawm, mahni Bio-data, Education qualification, Work experience, Blood group etc. thleng hriattheihna an rawn hmuchhuak ve zel a ni. Chutiang hriattheihna leh kan invenhimna tur pawh chu lo hmu Sakawlhin rinhlelhna nun nen hringnun thawnthu kan ziak fo thin chu a nih hi.

Tichuan, he kan khawhmun lo, kan khualzinna ramah hian mi ze chi hrang hrang, nundan chi hrang hrang; mahni ngaihdan ang ni lova inpho chhuahna, mahni hmasialna, duhamna leh hlemhletna, mahni tha bera inngaihna, mi te sawisel leh rel chinna nen hringnun hmang tam tak kan awm laiin midang tan malsawmna leh thil tha tihna kawnga kawhhmuhtute pawh awmna khawvel a ni. Chutiang mahni duh dana che a, nung leh mahni chhia leh tha hriatna hmanga hringnun thawnthu kan ziak mek zel chu a nih hi. Chutianga hringnun thawnthu ziaktu mihringte he kan chenna khawvel eng rawn hmu a kan lo pian ni khan, kan tahna aw hmangin mite hlimna, lawmna, nuihna kan rawn thlen a, Nang leh Kei, kan taksa vaivuta siam, vaivuta a kir leh hunah emaw kan nunna “chhum rei lote lo lang a, ral leh mai tur”, a ral tak tak hunah kan hlim, kan lawm,kan nui ang a, midang an tap theih nan kan hringnun thawnthu ziah hi i fimkhur theuh ang u.