Wednesday, 14 August 2013

NUTHLAWI NA VAITAH ABUI CANGKHY BE


C. Lalchhanhima
17th June, 2013 at 1:45am
 



Ning 10 December, 1936 mawng Ning (Sun) cawh a ka chuah nateipaw pananing lytah a langpui dipaw cawh a ka zui kaw leimei ningtah Khazaw thaithibu (Newspaper) duitei cawh ningang a' chui ta'tah aa reilypaw ung thly a bei he. Thaithibu phe hmesaw (Front page) vytei aa pahrangpaw cawh ze hringpaw canglytah "England buicai sawcapaw Edward VIII tah Nuthlawi (divored young woman)  navaitah abuidyching (throne) a seisai' tahpaw he a cang. Kaa utei letah reitei heka, Nuthlawi khatah aa ngaizawngpaw le Nuthlawi lungthing kawngpacagnah rui tei aahraipaw le o ciapaw he cawh thlangthla khy maimaipaw le piathla cakhawng khypaw cang be aa tah tei.


Ning 23 June 1894 ningtah White Lodge, Richmond Park, London khua chepang tei letah a ungpaw King George V le Queen Mary kaa letah sawcapaw uithui caipaw cang pawtah a zapi paw Edward cawh kung 16 a cang ningtah "Prince of Wales" cang pawtah pachiapaningpaw a cang. Acunah (education) lang chang letah tu cawh ma tapui co kesang ngeteipaw cang be.


Cawngsaw ‘aaning’ tahpaw le khazaw ningtla banglynah raang letah ry aa reipaw a cang taico dupaw hnuipatho myca hraka. Kung 1918 letah Mrs Winifred (Freda) le Viscountess Thelma Furness khatah a ngena'nah (Relationship) chawpaw zawng a va hnui my ca hra. Ning 10 Jan, 1931 ningtah Lady Furness tah pahmo pakhawngnah (Party) aaning a ing letah pachiapaning ka. Ma party letah hei Prince Edward, Mrs Simpson le Mrs Simpson a pasepaw Ernest Simpson cawh hruipaw letah a hlo hra heka. Ma ning le cai he Edward a khazaw a thlaitu a cang my ca. Edward cai taco, ma ‘ning le cai he  mawnghly ngangpaw cang khaw a be.


Kawngpacangnah he cawh a va ma caimang! ‘Uikheh a hmunah letah kawngpacangnah he a pikhy’ aa tah teipaw cawh ama Edward chung letah co a vatlung my cahra. Ama Simpson he pase a hnui leimeipaw a cang tahpaw hnithlang hmai mysala, dunah mehkho taico ming-no le ming-paw hmai patlia khy kha beh. Cai a va sei ka, thlapali a seikhy  taitah uikhe aa hmukaw hui he. Ningkhe cawh Simpson leh aa ing letah zai batui (Dinner) e ka, ma’zai tah hei mawng dapali letah ing lang a di. A diha na chang cawh ze tlawngmaw a ung khatah a ngesa a chui ka kaa lungthing letah chia thlang he pe.


Ning 19 June, 1896 Maryland, USA letah a pipaw le thlapangaw tei a cang ningtah apaw tah a thisaipaw Mrs Wallis Warfield cawh a paw unypaw tah Nyhe mingkainah lang chia ka. Ma' su le hminghmaw taico lahmehno saw cang pawtah a hringnah cawh a hmangchy longmang my ca hra. Laisaw duchui ngeteipaw le ngena’ a chui ngeteipaw a cang my ca hra.


Khazaw letah a ungchung taco khazaw cai a pahia nadang hratah cai hmang longmang hra ka. Wallis Warfield cawh ning 8 November, 1916 letah USA Navy Pilot paw Lieutenant Earl Winfield (Win) khatah aa hnui he. Khazaw a dypui uikhenah a vatlungpaw tah khei aaning nuvaw ka letah rairunah hlupui a tlungsa hra na cawtah le Earl Winfield zawng zu le saw khatah cai a hmang leimei thlang na cawtah Nuvaw duchui ngeteipaw cawh dang rai letah Dec 1927 letah aa chai he.


A caikhy (Divorced) taitah thlarunah a va seipaw letah (July 1928) Wallis cawh Ernest Simpson khatah a hnuikaw he ka, aaning nuvaw cawh London letah a ung he.  Atho nalang letah ka palangpaw hratah Lady Furness tei Batui e pahmonah apachiapaningpaw letah hei aa nuvaw tah a hlo he ka. Ma'ning le cai he Prince Edward khatah aa tawng/hmu tawh cai cai ning he a cang.

Kawngpacangnah taco mingno le laisaw hmai patlia khy kha be. Kaaning kaa Zyphe raang letah cangmysala Prince Edward tahei " M.H Thamang, Siata hlawphiapaw 'Lungdu camawng beineh' tahpaw acanenah (chorus)
                "Lungdu kei caw zehning ta hmai,
          Mawng na ning rai ca hnui bei ne;
          Cawngsaw hlupui pungkhawngnah hrawng le,
          Lungdu, kei ce ca mawng bei ne".
Tahpaw he a sa leimei thlang khatah ka ngesa.

Wallis tah a reinadang a ciapaw letah co, kung 1934 August thlaw cawh aa lungthing kawngpacangnah rui aa khi pa-ih ning he a cang tahpaw tah rei ka. A changtei a cangpaw cawh ma' thlaw letah hei, Prince Edward tah Wallis leh nuvaw cawh tuilaipui cunglang alawng tah cai hmanghrui pawtah hrui he ka. Ernest Simpson, Wallish apasepaw duitei cawh chohrawngnah letah a buaba na cawtah U.S lang cai a hmang. Ma cai le ning he a cang hi Prince le Wallis tei kawngpacangnah le angena'nah na vaitah raangri pakhangpaw khunglang a cakang na ning caichaw a cang hi!.

Ningang a chui ngeteipaw cawh Edward he laisaw a hmukhylypaw zawng cang be. Viscountess Thelma Furness khatah zawng aa du he ka, aaning letah a tlechainah he zawng a sang ngetei. Wallis khatah tuilaipui lang cai aa hmanghrui khy tai hei tu cawh Edward hringnah tah Thelma Furness he a hla vy longmang my ca. Pacangpaw co, Tuilaipui cung letah mawnghly a ru ngetei hrangpaw hming zetlawngmaw a tlung na cawtah a cang khy thlang hra.

January 20, 1936 letah King George V, Edward paw taco khazaw piasai ka. Ma cangkaw letah hei Prince Edward cawh King Edward VIII a cang my ca. King Edward VIII dawsu letah a daw cangkaw leh cangnah  a tlehrangpaw sahlo cawh;
(1)  Buicai (King)
(2)  Raeki buicai (Field Marshal)
(3)  Azynah raeki buicai(Air Force Marshal)
(4)  Alawng raeki buicai(Admiral).

Abuinah cawh rairunah hlupui khatah ka tlechy longmang ka, dang le phung thaikheh pananing na vaitah le araihrenah thaikheh na vaitah raihretu sahlo zawng lungtlangly ning a hnui hra. (A ryrei nadang sahlo cawh kaa khungsai thlang a e!!)

Edward le Wallis kaa letah co kawngpacangnah ta li (tuili) a thuvypaw lang a chui longmang he ka. Aa tung caipaw cawh 'A chia/cha rai letah lakhingpuino pahrang hruitah chungkua padaw' he a cang my ca. Catuka, Edward caitah rairunah laipawpui a ungpaw cawh kung 1772 letah England buipaw/sacapaw hmaikaw cawh napui hnuinah  kawng letah mahrahei a cia " Buicai sawcapaw tah napui a hnuipaw tei a cang a co ryreinah tah a pawngkhuipaw a cang' tahpaw a cang.

King Edward VIII cawh pacangnah phiapaw (Tuilairap-Mizo) (To be in a dilemma) dawsu letah a ung my ca. A hme letah hming sangthung thlang hrang ungka, ma hrawng letah co sangkhe tei thlang a nge. Cangthaisala, sangthung tah thlang a du ngetei khatah a ngesa a chui hmuisui. A rai leteipaw hrawng tai hei ama duthlangnah letah a ung na dang a pahnia thlu ca ce.
(1)   Wallis paphasai. (Give up Wallis).
(2)   Wallis a hnuipaw a cang a co England raang taitah papiapaw a cang.
(3)   Abui dyching seisai (Give up the throne).

Cawngsawpaw caitah co, lungthing pasing hmang a ru caimang a dia! Kawngpacangpaw paphasai thlangpaw co lungthing a ki khy kha tlung a be! Abui dyching letah mahapaw Nuthlawi he a tykhui thaipaw cangtlung bei he!! Heiha  huiha!! A vai ming ka, a sang tlung a, a lui ming tah a cangthai tlung a be. 'Cung Khazing sanghme hruilypaw maw kaa cang rua pe' tahpaw hlaw a phia daihmang khatah ka ngesa.

Mahemaw kawngpacangnah aa tahpaw cawh a cang rua i!! Kawngpacangnah taco 'Nuthlawi hapaw re tawh tah khy be'. Kawngpacangnah taco abui dyching zawng a seisang ngang my ca. Vy! Kawngpacangnah minghlupui hringnah a peitu na va rungnaw caimang dia maw!!! Edward taco, ma' sathungpaw hrawng letah khei kawngpacangnah na vaitah Nuthlawi, 'tuihrang a pa be ciapaw' le thlawihningpaw cawh a thlang vy sy hly. Arakhe langtah pacangpaw co, Kawngpacangnah he a va rungnaw caimang!! Lakhingpuino sanghning apahrang ciapaw zawng a ngedang khytu kawngpacangnah he a rungnawtu thlang e.

          Ma’ (Mizo)  tah ‘ Hmangaih loh te nena khuangchawi ai chuan hmangaihte nena Bahra laih a thlanawm zawk” aa tahpaw he ama Edward VIII cung letah co a va di caimang ta o!!! Khazaw rungnawnah  na vytah kawngpacangnah thlang vy ka. Abui cang na vytah kawngpacangnah na vaitah cawngsaw cakhawngpaw hratah ung du vy. Akawngpacangnah ta co, mehchia/mehlai patlia be. Kawngpacangnah dipaw a cang tahly khy bei neh.

December 10, 1936 mawng da 10 letah King Edward VIII cawh a uny pathung aa dangpaw (three surviving brothers) aa hmekung letah bangnah (abdication) ca letah co a ming cawh a cia my ca. (A rai leteipaw hra hei)

"I, Edward the Eighth, of Great Britain, Ireland, and the British Dominions beyond the Seas, King, Emperor of India, do hereby declare My irrevocable determination to renounce the Throne for Myself and for My descendants, and My desire that effect should be given to this Instrument of Abdication immediately.

Ma' rairawnah a sei leimei ningtah hei Wallis ta a pasepaw cawh Dang rai letah a chaipaw tah pachiapaning thlu tha hra. Wallis caitah co, Edward hnui cawh 'Sopui ningtah chaichi supaw a rythai khalytah a' moza thapaw le a ring (smell) a ung za tha ningtah Ning (sun) a va thakawpaw ningtei ruibang (railing) lang kaa phy kawpaw khang' a cang khatah ka ngesa. Ma cawh zehringpaw canglytah kawngpacangnah na vai longtei a cang.

Nuthlawi pakhe na vaitah raang ning a tla banglypaw ryreitu buicaipaw (king) cangnah cawh a sei my ca. December 12, 1936 mawng da 2 a varing paw cawh chungkua mehthli thlanah cai a cang thlang my ca. Edward no, a pihruipaw le chungkua aa kithlu my ca he. Athlawnah (farewell) da cawh a va ring ka. Aho hmai biarei khy kha bei he. Caw le mehthli tlanah longtei a cang tlang my ca. Mehthi thlawpaw khang a cang my ca. "Ka no le ka nytei sahlo a dangpaw teitah mangchaw mylo, abuinah seisaitah ma raang he ka piasai myca" ta'tah a bang aa tle he.

Kawngpacangnah taco zekhatah hmai tahka pachai khy kha bei he! Edward cawh ama teitah a vaitu (guard) le a thlawtu/chuithlatu hmai hnui lytah a lawng a chiateipaw hmang pawtah chungkhe, vesaw vytei hmukhy khaw ly pawtah a kawngpacangno/Nuthlawino tah a va haw na paw raang France lang cawh thinglung mehthli tlanah cungtah a pange.

Taico, ning le cai, thlaw le kung hlupui a va sei khy taitah Edward cawh May 28, 1972 letah khazaw piasai ka, Willis zawng tah April 24, 1986 letah apasepaw ungnah raang; rairunah, ningping pacangrungnah unglynahpaw raang le kawngpacangnah a changthailypaw raang lang a pange hra.

No comments:

Post a Comment