TAWN LEH NI AWM TAK ANG MAW!

  VT.Lawmsanga

        

       Ka haw tukah chuan an khua kawtchhuah thleng mi rawn thlah a. A hmel mawi leh duhawm, en lahin hmuh hrehawm bawk si, en lo dawn lahin tun atanga hun rei loteah ui tak chungin kan inthen atul dawn bawk si, awmdan thiam a har ngei mai. Kei ngei pawh chu mipa zawk mah nih ila, insum zawh har ka ti a, mite hriat lovin ka hnit ka hnit ve tho mai a. Ka inngaihtuah nasa khawp mai,kir leh mai nge tha zawk dawn kal tlang law law. Ah….ka chhungten arpui tui lai ngei mai talh a min thlah ve kha a ni si a, kir leh chu hrehawm ka tiin zahthlak ka ti bawk si a.

          April, 2005 kha a ni a, khua a lumin a hrehawm em em a. Thingtlang lo hal zawh hlim leh kangvar hnuaia thlai chi thlak lai tak a ni bawk nen, khawlum zia mai chu i suangtuahna aia nasa kha a ni ngei ang. Khawlum tizualtu leh tichiangtu nih awm fahran hian tuklo chu ral leh lamah khawlum leh khawhar tihhmel takin a hram noh noh a. Therengte lahin ka bul a miten hrehawm an tih ang tih pawh dawn lek lovin a kiu chhen bawk nen.

          Chu khawlum chu tawrhhlelawm hle mah se a khat tawkin chhemdam thli a rawn tleh heuh heuh reng bawk a. Khiang buk hnuai,a sir lehlam meiin a hliau ro vek tawh mahse lehlam zar chu baih atana itawm hial khawpa zik no leh chawrtha, buk tha tak hnuaia hahchawl tan chuan Lalpa malsawmna tih loh phal rual a ni lo. Chutah hawina lam apiangah tuangtuah par sen mawi tak tak leh vau par var lar tak tak inkak nuk mai han hmuh chuan dam man awm hliah hliah a inhriatna leh kan Zoram mawi zia leh nawm zia min hriatchhuah nawn tir a. Vau leh tuangtuah par mawi pawh tawrh hrehawm tawh nak laiin, lunglen tizualtu leh chu parmawi tihlutu nihawm fahran hian hawina lam apiangah romei a zam chiai chiai mai bawk nen, lunglen hi eizawnna tha tak nih se lehkha pawh zir tawh lovin chulai hmun chu awmhmun bengbel nan ka thlang ngei ang le!!!

          Matric exam zawh hlim a ni a,khawtlangah pawh kan intitlangval tana. Zanah len chhuah chang pawhin nu leh paten min hau tawh lem chuang lova, kan zalen kawp (Double) a nit a ber mai.

          Chutia chawlh ka han hman tan chauh tihah chuan ka puin ba thing turin khaw dangah min tir a, ka huhphurin ka hlau em em mai a, ka hnial ngam bawk si lo. Ka hlauh chhan pawh Myanmar lamah daih tir min tum lawm, kawl sipai ka hlau a ni. Duhthlan tur dang ka nei tak lohah chuan, District Commissioner (DC), Saiha hnenah foreign zin phalna (permit)-te kan lak hnu chuan ka kal ta a. Thingtlang khua kal tur ka nih avangin saiha atang chuan chhim tawp Myanmar ramri lam  chu ka pan ta a. Chhimtuipui (Kolodyne) chu kea kanin Mizoram chu ka rawn bye bye thei ta hram a. Tahan sumdawng hawho nen ka kal a, a tizia phian. Chumi zan chu khaw pakhatah kan riak a, a tuk zingah tho lehin ka tum ram thlen hman ngei tumin ka thwk leh tan a.

         

          Chhun dar 11:00 velah chuan ngaw hnuaiah chhungkaw 6/7 vel awmna thingpui dawr chu kan thleng a, chaw chhunte chu kan fak ta a. An dawrho lah kha Shillong ang maia changkang, a sen chi tamna hmun kha a lo ni a, khualzinho chu nuam an ti ngei mai. Chumi hmun atang chuan ka sumdawng kalpuite nen chuan kan inthen ta a. Ka kal tumna lam chu motor kawngpui hlir a ni tawh a, a chhuk zawng hlir a ni  tawh bawk a, a hahdamthlak hmel khawp mai, a hla tawh lo an ti bawk a.

          Rei lotea thleng tura inngai kha ka thleng thei ta reng reng  lo mai a. Tui a hal a, ni a sa bawk si, kawl sipai ka hlau bawk si a. Saw mi tlang saw ka thlen chuan khua a lang tawh ngei  ang tiin beiseina nen ka thawk chhuak leh a ka va thleng chu beisei bo a ni ta tlat mai. Chutiang hlira mual 4/5 vel ka liam hnu pawh chuan ka thleng thei ta chuang lova. An ram lah chu a mawiin a nuam em em mai a, Meghalaya ram ang hian far thing hlir a ni ve bawk a. Far hnuaia kal chu thliin a hnah a chhem ri ringawt pawh ngaihnawm tham a tling a. A hna tilho pawh Lal Isua Jerusalem a dawna chhawl an phahsak ang maia chhahin kawnglai zawng zawng chu a khat vek a, Lal emaw intih awl tak a ni.

          Beidawng takin kawng ka bo a ni anga tih ka ngaihtuah a, motor kawngah bo thu awm hek suh. Mahse an sawi khua kha chu hnaite a ni si a. Rilru a buai, thla aphang a, ka sana lah chu muang lovin a kal beuh beuh reng bawk a. Chutia beidawng taka ka kal lai mek chuan hmeichhe naupang rak ri ka hria a, ka thin a phu dut dut a, ka ding chawt a, ka han ngaithla chiang leh a, ka nui ve thei ta hram a. Khua ka thleng hnai tawh tih ka hria a.ka kal chak sauh sauh a,hmeichhe naupang pathum leh tleirawl kum 16/17 bawr vel pakhat an lo  ni a,ka hlim ru kher mai,thla a muang sawt khawp mai. 

          An khaw bul (mawng)-ah lui lian lutuk lo a awm a, chutah chuan sangha manin an kal  a, an haw lam nen kan intawng chu a lo nih a, chutah chak zawkin an mahni umpha tur chuan ka kal a,ka thawm an hriat avangin an rawn hawi let hlawm chu ka phu zawk a. Chutah  tak chuan a lawm ka thinlung ‘Lalnu’ tun thleng pawh a ka la theihnghilh theih loh ka tawh takna chu. A hnunglam lo hawi a, a mit leh ka mit a intawng chiah chu  hmanhmawh taka ka kal lai chu  ka tawp deuh chawt a, ka chhip atangin ka ke ler thleng hian a murin ka mur  chem chem hian ka hria a. Ani pawh a bang bik lo ni ngei tur a ni, a phu deuh zawkin ka hria, ka en ngun deuh a ni ang, a mit a lasawn  vat a, mahse  rei loteah min rawn en leh thuai a, chutah ka han tawng chhuak the ihram a. Ah….ih… luiah in kal a ni maw? In man hnem em? A va nuamawm bik ve a, a lum bawk si a…. Min chhanna pawh ka hre mumal tawh lo. Hmingte inhrilh tawnin kan lo haw rual a, ka bag ah chu phursak min dil a, a mawi hnai tawkin ka han tang der ve a, ka tang phal tak tak lo a ni. Ka bag chu min ah sak a, kawtchhuah chawlhna hmunah chuan kan chawl ta a. An khua chu a lang deuh vek a, an in awmna leh ka thlen in turte chu min kawhhmu a. A tlailam tawh avangin hawn zai kan rel ta a, ka thlen in thleng chu min rawn thlah ta a.

          Emy hmelthat zia leh duhawm zia, hleitlin zia hi ka tawnkam thiamnain a sawifiah thiam thlawt lo, sawimawi ka tum luatah a hmelthatna ka sawifiah thiam loving tih ka hlau bawk si. Angel thla nei lo ang chiah a ni. 5.4ft vela sang, taksa pan lam deuh, ngo tak mai hi a ni a, a pianthiam ziah leh taksa inmawi tawk zia hian siamtu themthiam zia a tilang chiang kher mai. A nui mawi tak leh ha nalh zia te, a…a bahsam mawlh mai hi timawitu pakhat chu a ni ve hrim hrim. Mazo nula (Mizoram bik) hmeltha tam tak ka lo hmu ve tawh thin a, Emy anga hmeltha leh duhawm hi vawiin ni thleng hian ka la hmu lo hrim hrim. A hmelthat zia tichiangtu pakhat chu, chu pawl 8 zirlai, thingtlang tleirawl lehnghal Halkha (Chin state Capital) a zirlai 1300 vel awmna school-ah Miss atana an thlantlin ve ngat kha a ni. Chu chuan a tichiang viau ka ring.

          Ka inbual zawh chuan khua a thim anga engtikah nge ka len ang aw? tiin ka ngaihtuah neuh neuh a. Amah’rawhchu, ba thing tura kal ka nih miau avangin lei min batu chu zanah a rawn leng a, pa hausa deuh mai hi a lo ni a, sial ringawt pawh 80 vel nei hi a lo ni a. Chu pa nena kan inkawm lai pawh chuan ka rilru chu Emy-te inah ngawt chuan a awm a, amah pawh chu ka ngei ru lek lek a. Chumi zan chu hrehawm ti tak chungin ka tlingtla ve hram a.

          Chhun pachangah pawh in leng a lo nei ngah na ngiang mai. A chawlh hman ve lai a ni vangte pawh a ni ang e. An khaw tlangvalho an fel hlauh a, kei pawh tlangnel takin ka awm theih phah a, zan dangah pawh ka len tawh chuan an leng rei ngai lo, a tihzia phian.

          Chhunah engmah a sawi theih loh takah chuan, zan hun chu engti kawng zawng pawhin bawhpelh ka tum lova. A tlai deuh tawh avangin tlangval dang chu lungawi lo zet hian an haw hlawm a, ka thaw huai nit a berin ka hria. Ka vat hut hnaih sauh a, ka aw ka han thian leh te te a.

          “Emy hrilh tur che ka nei a, hrilh ta che ila i thinrim lovang ti rawh?”

          Chutiang thu hrilh ringawt a thinrim thu a awm dawn a mi? Ah… sawi phawt la, a hriat ang chu. Min haw lo hle a ni tih chu ka hre thei mai a. A tawng dan vel hi a ngeihawm reuh a nia.

          “Ka hmuh hmasak ber che atang khan, ka ngaihtuahna zawng zawng ka ‘Hmangaihna’ nen lam min lak bo sak a ni”. A ngawi vang vang a, sawi tur a hr eve lo nge a…..?

                             “Ka duh chein ka hmangaih tak zet che a ni”.

          Kei pawh hmuhtir atang che khan ka rilru i luahkhat tawh asin, ka ‘Hmangaih che’ alawm. 

          Ka lawm lutuk chu ka kuah nghal chawt a, dimtein a khabe ngeihawm lo zet mai chu ka dawm chho sak a, duhthaw takin ka fawp a, a thiam ang tawkin min rawn chhanglet ve a. Khami zan ang renga ka hlim kha ka la hre leh tawh lo, kan hlim dun a ni. Ka zin chhan ber avaiin hkawhtling kher lo mah se sum tlem azawng ka dawng bawk a, chu mai ni loin hmangaih ka char tel tlat kha ka lawmna pakhat chu a ni ve hrim hrim.

          Ni hnih chauh cham tura kal kha ni nga lai ka cham phah a. Hmeichhia hian thil an lo va tih theih tak em! Evi atang reng tawh khan mipa hi chu an lo thunun chiang a nih hi maw!!! Chutia hlim leh lawm, tudang reng ngai lova hun kan hman mek lai chuan ngai teh, a tuk mai chu ka haw hun a lo ni leh ta reng mai. Theih nise Joshua ang  khan “Nia nang Hebron tlangah khan ding la, thlaa nang pawh che sawn tawh suh” tih ka nap. Chawlhni chiah chu ka hun neih chhun chu a lo ni ta.

          Inkhawm banah dai pawnah theirah lo turin kan chhuak a (Chu chu nula leh tlangval an in date vena hun a ni). Thian kawp (pair) khat an awm ve a, khawlai kan kal chu kin hmutu apiangin, “hruai haw mai rawh” tih loh leh “min ruk sak ang e” tih lova min chhuah an awm pawh ka hre lo. Thingtlang in 70 vel khuaah chuan kan thawm a na deuhte pawh a ni ang e.

Thiante nen chuan kan inthen hrang ta a. Kan thei lawhte ei tur chuan thing hnuaiah thuthmun ka siam rem a, kan thei ei pah chuan rilrua awm ang angte chu kan sawi duna, hun tlemte kan neih avang chuan kan am dun em em a. Inthen hun tur ka ngaihtuah avangin ka mood pawh a in off lek lek a ni. Chutah, “Lawma, min hmangaih tak tak ti rawh? Engtikah nge kan intawn leh ang? Vawi khat tal chu i la rawn zin le hang chu ti rawh”. A zawhna apiang mai chu Lal Solomona pawhin chhan har a tih tur ang chi hlir ni maiin ka hria.

Eng vangin nge kan lo intawn kher le? Kan intawng leh tawh lovang tih ka va hlau em aw!!! Nang chu lungmuang takin i kal ang a, kei erawh zawng nunhlui ngaiin kan sulhnu ka chhui kir thin dawn zawng a nih hi maw? Tih leh a tah a rual a, ka awmah a rawn bei thut a (hmeichhia mittui hian thil a va tih theih dawn em!) mittui tla zawih zawih chunga awma an bei tawh chuan val lu a hai ngei mai. Ngaihtuahna fim neih a har a, ka bing mupin ka hria. Sakeibaknei sawm pawh beih ngai se, Emy vang chuan ka bei let ngei ang. Inthlahlel hle mah ila, hunin ro a rel miau si avangin tin zai kan rel ta a. Kan haw kawngah nauban par a hmu a, a ngen tlat mai a, theih leh theih lovin thingkung chu ka lawn a, a par eng leh senduk chu ka lawh sak a. Vawiin ni thleng pawh hian nauban ka hmu a, ka hriatchhuah hmasak ber chu duhtak Emy kha a rawn lang nawn leh fo thin.

Ka haw tukah chuan thlen in ten arpui tuilai ngei mai chu min talh a, chaw kan ei lai mek chuan Emy pawh chu min thlah tur chuan a rawn thleng ve tawh a. Ka thlen inte nen chuan dai pawn thleng mi rawn thlah a. Emy chuan fu hlam khat dawna sei hi tianga i hawl atan tiin mi rawn ken bawk a.

Midangho chu an kir leh vek tawh a, duhtak erawh chuan kawtchhuah piah thleng mi rawn thlah a, a va hrehawm take m!!! Kan inthen hleithei lova, a mittui hi a surin a sur a, mipa mah nih ila insum zawh har ka ti a, hkangaihna chuan min vel tap ve chiang khawp mai. Tun anga puitlin deuh hnu chu nise ka hruai haw ngei ang le. Chutia awm reng chu thaa ka hriat loh avangin kawtchhuah thleng ka va thlah let leh a, beiseina nung nen intawng leh tura intiamin kan inthen the ihram a.

          Ui karei !!, a rapthlak lutuk. Hei hi maw piputen ‘d zuna uai’ an lo tih thin chu. An sawi chu hre fo thin mah ila,ka tawn ngaih loh thil a nih avangin a hrehawm zia ka hre pha lo a ni. Emy kal liam hnu chuan thui lote tak tak ka kal a, ka pen thei tawh tlat lo mai. Ka ke ka khai kang thei tawh lova, kal turin tha ka nei tawh hek lo, ka bawp lehlam lehlam hi maimawm rilin a zial ang hian a inman khawm vek a, ka lu a hai a, ka khawhmuh a fiah thei tawh lova, kal ngaina  reng reng ka hre lo a ni. Intipachanga kal lui ka tum ngial pawhin hriau benga sanghawngsei lut tlang aia nep lo tur hial khawp harsa a ni tlat. Kir leh dawnin chhungten arpui tuilai ngei maia min thlah tawh kha a ni a, a chi lo hul hual. Ka rilru ka siamfel a, ka kal ngei tur a ni, ama’rawhchu, engtikah nge tih erawh ka sawi thei lo.

Kawng sir rem laiah chuan thuthmun ka rem a, ka mu zal a. Ka walkman chu ka zai tir a, Joseph Zaihmingthang’n

       D nang nena lendun ve hi         

Ka nuam thin a mahse kar a hla

Theih chang ve se intawng leh ila

       Hmangaih biahthu kan hril dun dawn nia

          Tih chu ka ngaithlaa rea tak ka chawl hnu chaun, muang changin ka kal chho ve leh thei hram a.

          Motor kawnga kal tawh lovin short cut-in ka kal ta zawk a. Thingpui dawr, thiante nena kan inthen takna kha ka thleng chho thei hram a. Thingpuite ka in hnu chuan ka thawkchhuak leh a, chung lai pawh chuan min mawlhtu awm tlat hian hriatna ka nei reng a, ka mumal lo a  nit a ber mai. 

          Khaw pakhat ka kal pelh chiah tihah chuan peng hi a lo awm a, feh kawng leh zin kawng hi a lo ni a. Ka chian loh em avang chuan peng pawh chu ka lo hmu lova, feh kawng chu ka zawh char char chu nihin. Darkar 1 vel ka kal hnu chuan loa hnathawkho ka hmu a, ka bo a ni tih ka hriat chuan ka harh deuh zawk a. Kir leh tur chuan ka thim dawn avangin, ram palailenga kal a kawngpui pawh chu ka thlang ta zawk a. Hnim pik tak leh hling karah chuan tlang chung lam panin kawngpui pawh tur chuan ka thawkchhuak a. Khua a lumin a kawng a chho bawk si, ka tui a hal bawk, hmangaihnain min vaw chau bawk si a. Chutia chau taka ka kal lai chuan rinloh lutuk maiin kawngpui chu ka pawh tat hut mai a, ka lawm zia mai chu!!!  Lehlam taka ngaihtuah chuan a thinrim thlak a, a nuihzatthlak bawk a, a mak bawk a ni. Di zuna uai zawng a lo thawk na a ni e. Theih nise heng ka harsatna tawh zawng zawngte hi Emy hrilh ka va chak take m!!!!!!!!!!!

          Tunah zet zawng kum 5 a liam ve leh tlat tawh a, intawn zai reng kan rel thei ta si lo, kan awmna lah a inhlat tulh tulh mai bawk si. Mahse rilruah a thi thei mawlh si lo, nauban parsen hmuh tum phei chuan, nimina thil thleng  ang maiin rilruah a thar uar uar a. Duhtak tawng leh tur chuan foreign kal a ngai a, kal ngam pawh nih ila, hun ka nei tawh bawk si lo. Ka hmangaih Emy-te khan min ngai ve thin tak ang maw??? Ka hmangaih ka ngaihtuahna luahkhattu, engtikah tak tawng leh ang i maw?? Tawn leh ka chakin ka va nghakhlel take m!!! Duhtak Emy, kumtluang atan zawng ka mangtha phal mawlh lo che a. Intawn leh hma zawng Mangtha, Mangtha mawlh mawlh le.

( Engtik lai pawhin  i comment ka dawng thei reng e. Email: naute29@gmail.com)